بازخوانی جمعهٔ سیاه: جنگِ اطلاعات نادرست و سیاستِ حافظه در میدان ژالهٔ تهران

رویداد ۸ سپتامبر ۱۹۷۸ در ایران – که به‌طور گسترده با عنوان «جمعه سیاه» شناخته می‌شود – سال‌ها به‌عنوان کشتار جمعیِ معترضانِ بی‌سلاح توسط رژیم شاه روایت شده و آمار تلفات آن از چند صد تا چند هزار نفر نقل شده است. این مقاله با بازخوانی جامع واقعهٔ میدان ژالهٔ تهران نشان می‌دهد که روایت غالب بیش از آن‌که بر داده‌های قابل‌راستی‌آزمایی استوار باشد، بر پایهٔ اطلاعات نادرست و تحریف‌شده شکل گرفته است. با تکیه بر اسناد رسمی دولت شاهنشاهی و داده‌های پس از انقلاب که توسط بنیاد شهید جمهوری اسلامی گردآوری شده، مقاله نشان می‌دهد که شمار قربانیان در حدود ۵۸ تا ۶۴ نفر بوده است؛ آماری که با ارقام اغراق‌آمیزی که از سوی گروه‌های مخالف منتشر شد، توسط رسانه‌های غربی تشدید شد و سپس در ادبیات دانشگاهی نهادینه گشت، در تضاد است. مقاله همچنین بررسی می‌کند که چگونه کارزارهای اطلاعات نادرست، ناکامی‌های رسانه‌ای و سوگیری‌های ایدئولوژیک به شکل‌گیری و پایداری روایت «کشتار» کمک کرده‌اند؛ روایتی که تا امروز ابزار مشروعیت‌سازی سیاسی جمهوری اسلامی است. این مطالعه بر ضرورتِ دقت انتقادی در گزارش‌نویسی و تاریخ‌نگاری تأکید می‌کند، به‌ویژه در مواردی که ادعاهای تأییدنشده، حافظهٔ جمعی و مشروعیت سیاسی را شکل می‌دهند.