یکی از برجستهترین دیپلماتهای ایران درگذشت. دکتر امیر اصلان افشار در ۱۹ فوریه ۲۰۲۱ از دنیا رفت. متأسفانه هرگز افتخار دیدار یا گفتوگو با او را نداشتم. با این حال، با نوشتهها، مصاحبهها و اندیشههایش بزرگ شدم. درگذشت او ضایعهای بزرگ برای ایران است.
دکتر اصلان افشار در ۲۲ نوامبر ۱۹۱۹ متولد شد. او در تهران به دنیا آمد، اما اصالتاً اهل مراغه در آذربایجان ایران بود. بنابراین به گروهی تعلق داشت که در غرب اغلب «اقلیت ایرانی» نامیده میشود. در سنین جوانی به آلمان فرستاده شد. در نیمه نخست دهه ۱۹۴۰ دکترای علوم سیاسی خود را از دانشگاه وین دریافت کرد. پس از بازگشت به ایران، در وزارت امور خارجه ایران استخدام شد.
نخستین مأموریت خارجی او انتصاب به عنوان دبیر سوم سفارت ایران در لاهه بود. بعدها به مجلس ایران راه یافت. سپس دوباره به وزارت امور خارجه بازگشت و در سمتهای عالی متعددی خدمت کرد؛ از جمله در اواخر دهه ۱۹۶۰ ریاست هیئت حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی را بر عهده داشت. در ادامه سفیر ایران در اتریش شد و از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۳ سفیر ایران در ایالات متحده بود. پس از آن تا سال ۱۹۷۸ به عنوان سفیر ایران در آلمان شرقی خدمت کرد. وقتی به ایران بازگشت، به مقام رئیس تشریفات دربار منصوب شد؛ سمتی بسیار مهم و پرافتخار.
پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹، همراه با شاه و شهبانو فرح پهلوی کشور را ترک کرد. تا زمان درگذشت شاه در ژوئیه ۱۹۸۰ یکی از نزدیکترین همکاران او باقی ماند. پس از آن بخشی از زندگی خود را در فرانسه و بخشی را در ایالات متحده گذراند.
او نه تنها یکی از برجستهترین دیپلماتهای ایران بود، بلکه شاهد تاریخ معاصر ایران نیز به شمار میرفت. دکتر افشار یکی از بسیاری از کسانی بود که به اصطلاح «اقلیتهای ایرانی» خوانده میشوند و در دوران پادشاهی شاه ایران به برخی از مهمترین مناصب کشور رسیدند. او تا پایان عمر یک ملیگرا باقی ماند.
از جمله دکتر افشار بود که پس از تماس با سرویسهای امنیتی فرانسه، توانست در کتاب خود توضیح دهد که چگونه غرب و آمریکاییها پشت سر شاه برای کنار زدن او از ایران و حمایت از به قدرت رسیدن خمینی توطئه کرده بودند. کتاب او مبنای مقالهای شد که بعدها در Middle East Quarterly منتشر کردیم.
در مستندی که شبکه محبوب ایرانی «منوتو» درباره دکتر افشار ساخته بود، او در پایان میگوید: «میخواهم به ایرانیانی که شبها به ماه نگاه میکنند […] بگویم اطراف آن را نیز نگاه کنند. آنجا دو ستاره خواهید یافت. یک ستاره محمدرضا شاه است و ستاره دیگر رضا شاه. این دو تا روزی که جهان وجود دارد، بر آسمان ایران خواهند درخشید.»
جای دکتر افشار بسیار خالی خواهد بود.