۲۶ اکتبر ۲۰۲۰ مصادف با صد و یکمین سالروز تولد محمدرضا شاه پهلوی بود. شاه در سال ۱۹۱۹ متولد شد و در سال ۱۹۲۵، هنگامی که پدرش رضا شاه بزرگ پادشاه ایران شد، به مقام ولیعهدی رسید. با وجود گذشت ۱۰۱ سال از تولد شاه و چهل سال از درگذشت او، میراثش همچنان زنده است. در نوشتهای که به مناسبت درگذشت او منتشر شد، نوشتیم:
«بنابراین نمیتوان میراث شاه را انکار یا نادیده گرفت. کاستیهای او و حکومتش باید نه تنها در کنار دستاوردها و موفقیتهایش، بلکه در متن تاریخ ایران بررسی شوند. باید پرسید چه نوع ایرانی را تحویل گرفت و در سال ۱۹۷۹ چه نوع ایرانی را ترک کرد. روشن است که با وجود گذشت ۴۰ سال از مرگ شاه، او همچنان در ذهن مردم ایران زنده است. او درگذشته است، اما معترضان ایرانی نامش را فریاد میزنند: «شاهنشاه ـ روحت شاد».
شاه زندگی خود را وقف ایران و نوسازی ایران کرد. هنگامی که پدرش کنترل کشور را در دست گرفت، ایران کشوری فقیر، محروم و ضعیف بود. رضا شاه کشور را بهشدت نوسازی کرد و زمانی که تحت فشار بریتانیا مجبور به کنارهگیری شد، پسرش محمدرضا شاه روند نوسازی ایران را ادامه داد. در کمتر از ۳۰ سال، شاه ایران را نه تنها به یک قدرت اقتصادی و سیاسی منطقهای، بلکه به یک قدرت جهانی تبدیل کرده بود. یکی از مهمترین دستاوردهای او آزادیای بود که به زنان ایرانی داد. زنان ایران ـ در شمار نخستین زنان خاورمیانه ـ نه تنها حق رأی به دست آوردند، بلکه امکان انتخاب شدن به سمتهای مختلف را نیز پیدا کردند.
اکنون که بیش از ۴۰ سال از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ و مرگ شاه گذشته است، بخش بزرگی از حقیقت درباره زندگی او، دوران حکومتش، سرنگونی او و مرگش آشکار شده است. این افشاگریها، بهویژه درباره دلایل و اهداف انقلاب، به این واقعیت کمک کردهاند که مردم ایران امروز نام او را فریاد میزنند و همچنین توضیح میدهند که چرا برخی از مخالفان سابق او امروز به مدافعانش تبدیل شدهاند. بیایید درباره یکی از تازهترین نمونهها، عارف عارفکیا، صحبت کنیم.
عارف یکی از مشهورترین خوانندگان ایران و معروف به «سلطان پاپ ایران» است و در میان مردم محبوبیت زیادی دارد. با این حال، او در انقلاب ۱۹۷۹ علیه شاه فعال بود و ترانههایی نیز در حمایت از انقلاب خواند. حتی در مصاحبهای در سال ۲۰۱۳ ـ تنها هفت سال پیش ـ با بیبیسی گفت:
«ببینید، همه ما منتظر آن انقلاب بودیم چون فکر میکردیم دیکتاتوری از بین میرود و آزادی به دست میآید و احزاب، روزنامهها و مجلات آزاد خواهند شد.»
بنابراین تا همین هفت سال پیش، عارف شاه را دیکتاتور میدانست. در واقع مخالفت عارف با شاه آنقدر شدید بود که پس از ترک ایران در سال ۱۹۸۰ برای مجاهدین خلق نیز آواز خواند؛ سازمانی که در دوران شاه چندین عملیات تروریستی انجام داده بود و دشمن پادشاهی ایران و خود شاه به شمار میرفت.
اما امروز عارف دیدگاه دیگری دارد. در سپتامبر ۲۰۲۰، نزدیک به دو ماه پیش، تکآهنگی از او با نام «سرزمین مادری» منتشر شد. ویدیوی موسیقی آن از جمله در یوتیوب منتشر و بهطور گسترده میان ایرانیان پخش شد. ترانه درباره این است که چگونه عارف به دلیل یک رویداد (= انقلاب) مجبور شد کشورش را ترک کند و اینکه روزی باید به ایران بازگردانده شود، حتی اگر پیش از بازگشت از دنیا برود.
او میخواند:
«غمگینترین ترانه هم پدر را تسلی نمیدهد، و هیچکس برای من دوستی بهتر از پسر نخواهد بود.»
در ایران، منظور از پدر و پسر رضا شاه بزرگ و پسرش محمدرضا شاه پهلوی است. ویدیوی موسیقی شامل تصاویری از رضا شاه و محمدرضا شاه است. همچنین عارف را نشان میدهد که پشت میزی نشسته و کتابهایی درباره رضا شاه و محمدرضا شاه میخواند. یکی از کتابهای روی میز «پاسخ به تاریخ» است؛ کتابی که محمدرضا شاه در تبعید نوشت.
گفته میشود تاریخ بهترین قاضی است و با گذشت زمان حقیقت آشکار میشود. در مورد شاه تنها ۴۰ سال طول کشید تا حقیقت آشکار شود. امروز، زمانی که ایران خون میگرید، جای او بیش از پیش خالی است.
تولدت مبارک، شاه محبوبم!